Nauczanie języka obcego uczniów z dysleksją.

            Uczniowie ze stwierdzoną dysleksją mogą ujawniać trudności w nauce języków obcych.  Zwykle ich rozmiar uwarunkowany jest rodzajem, zakresem i stopniem nasilenia zaburzeń. Dysleksja związana jest z deficytami fonologicznymi, a każdy język obcy ma swoją specyfikę, odmienny system fonologiczny, a im większa rozbieżność grafo-fonemowa w danym języku, tym większą trudność stanowi on dla uczniów dyslektycznych.
         Dla przykładu język angielski ma wyjątkowo nieregularną, mało przejrzystą pisownię: operuje się w nim 26 literami do utworzenia symboli 44 głosek (niektóre głoski zapisuje się na wiele różnych sposobów). Języki,  w których do graficznego przedstawienia fonemów służy zbliżona liczba grafemów (j.włoski, hiszpański, grecki, fiński) są łatwiejsze do opanowania dla osób ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu.

            Nie wszystkie języki obce sprawiają uczniom z dysleksją takie same trudności. Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w nauce z reguły lepiej radzą sobie z mówieniem, często mają poważne trudności w przyswojeniu języków obcych w zakresie form pisanych (ortografia, sformułowanie wypowiedzi pisemnej i czytanie). Dla wielu uczniów ze specyficznymi trudnościami w nauce poważny problem stanowi rozumienie mowy ze słuchu, szczególnie odtwarzanej z kaset lub płyt CD w wykonaniu native speakera. W jaki sposób implikuje to metodykę pracy z uczniami dyslektycznymi ?

            Za najważniejsze i poparte wynikami badań naukowych (Bogdanowicz 1997, 2004) i sprawdzone w codziennej praktyce uważa się metody polisensoryczne, angażujące kilka zmysłów, wykorzystujące bodźce wzrokowe, słuchowe i kinestetyczno-dotykowe. O metodach wielozmysłowych opartych na integracji procesów percepcyjno-motorycznych pisała Bogdanowicz (1997, 2004), Maas (1998).

            Można je uzupełniać mnemotechniką wykorzystującą bodźce wyobrażeniowo-pamięciowe. Ponieważ trudności w czytaniu i pisaniu nie są jednakowe u wszystkich dzieci, każde dziecko (uczeń) ma problemy innego rodzaju, stąd też wymaga to stosowania w nauczaniu odmiennych metod. Ważne więc stają się preferencje ucznia w zakresie sposobów uczenia się. Styl uczenia się preferowany przez osoby ze specyficznymi trudnościami zwykle opiera się na zdolności do generowania kilku rozwiązań.

            Ponieważ uczniowie z dysleksją bardzo często mają zaburzenia bezpośredniej pamięci słuchowej (pętli fonologicznej), izolowane deficyty w zakresie krótkotrwałej pamięci fonologicznej zaburzają zdolności uczenia się obcego słownictwa. Ograniczenie pętli fonologicznej można zrekompensować stosując metody mnemotechniczne, wyobrażeniowe i werbalne tj:

-łańcuszek

- haki

- mapa skojarzeń

- i inne .

            Zakodowane w pamięci długotrwałej informacje werbalne i wizualne dzięki połączeniu słowa z obrazem ułatwiają reprodukcję informacji, a skojarzenia zwiększają skuteczność zapamiętywania. Metody te pomagają poznać i zapamiętać znaczenie obcych słów, zaś ich wymowę można wyćwiczyć poprzez wielokrotne, głośne powtarzanie.

            Praca z uczniem z nieprawidłowym funkcjonowaniem pętli fonologicznej polega na wykonywaniu ćwiczeń pamięci werbalnej, które są w stanie stopniowo zwiększać jej pojemność.

            Obok zaburzeń krótkotrwałej pamięci słuchowej bardzo często u uczniów ze specyficznymi trudnościami w nauce rozpoznawane są deficyty słuchu fonematycznego. Jak podaje Spionek (1975)- dzieci z zaburzeniami słuchu fonematycznego poszczególne dźwięki słyszą bardzo dobrze ( bez względu na odległość), ale z potoku dźwięków mowy nie potrafią wychwycić ich wszystkich po kolei i prawidłowo zróżnicować. Jest to wskazówką dla nauczyciela. W czasie prezentacji materiału leksykalnego prowadzący powinien zwolnić tempo wypowiadanych słów i zwrotów, wymawiać je nadmiernie przesadnie (hiperpoprawnie). Podczas wielokrotnych ćwiczeń można stopniowo przechodzić do wypowiedzi w normalnym tempie aby przyzwyczaić uczniów do naturalnej wymowy. Można pozwolić uczniom korzystać z dyktafonów, aby mieli możliwość wielokrotnego przesłuchiwania materiału z lekcji w domu. Mogą też odtwarzać własne wypowiedzi i porównywać je z wzorcowymi wypowiedziami nauczyciela. Pozwoli im to eliminować  błędy. Wskazane, aby uczniowie dyslektyczni uczyli się słownictwa z kaset dołączonych do książek, podręczników. Metoda ta pozwala na skuteczne opanowanie sprawności rozumienia ze słuchu, co przyczynia się do postępów w mówieniu.

            Nowe wyrazy można wyjaśniać za pomocą: polskiego odpowiednika, kontekstu, w formie opisowej, podania synonimu lub antonimu, obrazka,  tworzenia związków z nowym wyrazem. Do utrwalenia słownictwa można wykorzystywać wszystkie rodzaje pamięci: słuchową, artykulacyjną, wzrokową, kinetyczną, kinestetyczną i dotykową. „Stare” pojęcia leksykalne można łączyć z nowymi. Można wprowadzać słownictwo tematycznie.

            Kolejność wprowadzania i utrwalania słownictwa powinna być następująca:
uczeń powinien:

- usłyszeć nowe słowo,

- zobaczyć je,

- spróbować skojarzyć je z podobnymi, które już zna,

- powtórzyć je,

- wyobrazić je sobie,

- przeliterować je,

- napisać je,

- utworzyć z nim związki wyrazowe i zastosować je w zdaniach.

            Opanowanie poprawnego zapisu wyrazów jest bardzo trudne dla uczniów z dysortografią, dlatego niezwykle ważną rolę w nauczaniu poprawnej pisowni uczniów dyslektycznych stanowią ćwiczenia relacji głoska-litera.

            W opanowaniu pisowni wyrazów stosuje się metody wykorzystujące m.in.  właściwości mechanoreceptorów skórnych (receptorów umieszczonych w skórze i tkance podskórnej wrażliwych na bodźce mechaniczne). Największa gęstość mechanoreceptorów u człowieka znajduje się w opuszkach palców (Mózg a zachowanie 2000), dlatego zaleca się ćwiczenia typu:

  • pisanie palcem na tacy, której powierzchnia jest pokryta warstwą drobnej kaszy, mokrego piasku (kilkakrotne pisanie po śladzie lub kilkakrotne pisanie na wygładzonej powierzchni (Bogdanowicz 1989, Fischer-Tietze 2003),
  • pisanie palcem na ławce,
  • obwodzenie palcem napisu na powierzchni perforowanej, układanie wyrazu z liter przestrzennych,
  • wyklejanie napisu plasteliną i obwodzenie po nim palcem. W zapamiętywaniu pisowni wyrazów stosuje się także ćwiczenia z wykorzystaniem kolorów, co sprawia, że w odbiór wyrazu zaangażowane są obie półkule mózgowe (jedna spostrzega litery, druga – kolory).

Takie ćwiczenia to:

- pisanie ze zróżnicowaniem kolorystycznym sylab,

- pisanie wyrazów z wyróżnianiem liter, które w słowie sprawiają trudności, poprzez użycie koloru, podkreślenie lub rozjaśnienie ich pisakiem fluorescencyjnym,

- łączenie liter wykropkowanego na kolorowo wyrazu.

            W nauczaniu dyslektyków wykorzystuje się również metodę pisania z pamięci. Wyobrażenia wizualne, słuchowe i kinestetyczne, które powstają w czasie pisania z pamięci, korzystnie wpływają na rozwijanie spostrzegawczości, uwagi i świadomości ortograficznej (Polański 1995). Można też stosować metodę dotyczącą tworzenia i utrwalania obrazów wzrokowych wyrazów „oczami wyobraźni” opracowaną i wprowadzoną przez Z. Saduś (2003). Kiedy nowe słownictwo jest zapisane można przystąpić do dalszych ćwiczeń. Pracę nad tekstem powinna poprzedzać semantyzacja nowej leksyki oraz prezentacja zdań wzorcowych. Przy odczytywaniu tekstu przez nauczyciela lub odtworzeniu nagrania należy uczniom z dysleksją umożliwić również odbiór wzrokowy treści i pozwolić na korzystanie z podręcznika. Nauczanie gramatyki polega na wprowadzaniu zjawisk morfosyntaktycznych poprzez odpowiednio dobrane przykłady ilustrujące dany problem, zadaniem uczniów będzie znalezienie zależności i sformułowanie reguły. Materiał gramatyczny może być również wprowadzany przy pomocy wykresów, tabel, rysunków, diagramów, symboli. Można stosować strzałki, podkreślenia, czcionkę o różnym kroju i grubości, kolory (do tego służą pisaki fluorescencyjne). Typowe dla uczniów dyslektycznych jest bowiem myślenie obrazowe. Podczas prezentacji materiału należy zestawiać zjawiska gramatyczne języka polskiego ze zjawiskami gramatycznymi charakterystycznymi dla języka obcego, a więc wskazywać różnice i podobieństwa podczas wprowadzania nowych struktur.

            Ćwiczenia translacyjne należy prowadzić w relacji język polski- język obcy.

            Ćwiczenia do nauczania rozumienia mowy i mówienia to:

- ćwiczenia słuchu fonematycznego,

- ćwiczenia werbalnej pamięci słuchowej,

- ćwiczenia rytmu wypowiedzi; ćwiczenia intonacji,

- ćwiczenia akcentuacji,

- ćwiczenia strategii słuchania,

- ćwiczenia w rozumieniu interpretacji komunikatów,

- ćwiczenia syntetyczne – zadawanie pytań,

- udzielanie odpowiedzi na zadane pytanie,

- uczestnictwo w dialogu w związku z konkretną sytuacją,

- inscenizacja dialogowego fragmentu tekstu,

- przeprowadzanie wywiadów,

- tworzenie własnego tekstu,

- przekazywanie informacji lub komunikatu,

- modyfikowanie dialogu,

- twórcze opracowanie nowego zakończenia tekstu.

 

 

Bibliografia:

Brągiel E. Praca z uczeniem dyslektycznym na lekcjach języka obcego „ Języki obce
w szkole”, 1/2004,s. 19

Opracowała: Beata Justyna Przybyszewska 

Joomla Templates by Joomla51.com